Trong bối cảnh giao thương quốc tế ngày càng phát triển, việc nắm rõ quy trình và hồ sơ hải quan là yếu tố sống còn giúp doanh nghiệp tối ưu hóa chi phí vận hành và chuỗi cung ứng. Một sai sót nhỏ trong việc chuẩn bị chứng từ hay chậm trễ nộp thuế có thể dẫn đến việc hàng hóa bị giữ lại tại cảng, phát sinh chi phí lưu kho bãi (DEM/DET) không đáng có. Bài viết này sẽ cung cấp cái nhìn toàn diện và cập nhật nhất về thủ tục hải quan xuất nhập khẩu dành cho các doanh nghiệp.
|
Bạn đọc lưu ý: Nội dung đề cập trong bài viết được tổng hợp dựa trên thông tin chung của thị trường, không đại diện cho duy nhất các sản phẩm và dịch vụ của Techcombank.
Tóm tắt nội dung:
- Thủ tục hải quan là gì: Là các công việc bắt buộc mà người khai và công chức hải quan phải thực hiện đối với hàng hóa, phương tiện vận tải khi xuất nhập khẩu nhằm mục đích quản lý nhà nước và tính thuế.
- Phân biệt thủ tục và thông quan: Thủ tục hải quan là chuỗi hành động và quy trình khai báo; trong khi thông quan là kết quả cuối cùng hoặc quyết định cho phép hàng hóa xuất/nhập khẩu hoàn toàn.
- Hồ sơ hải quan xuất khẩu: Gồm tờ khai hải quan xuất khẩu, hóa đơn thương mại (nếu có thuế), bảng kê lâm sản (nếu có) và giấy phép xuất khẩu của cơ quan chuyên ngành.
- Hồ sơ hải quan nhập khẩu: Yêu cầu phức tạp hơn, gồm tờ khai nhập khẩu, hóa đơn thương mại, vận đơn, phiếu đóng gói, chứng nhận xuất xứ (C/O) và giấy phép kiểm tra chuyên ngành.
- Quy trình hải quan 6 bước: Gồm xác định chính sách mặt hàng, khai tờ khai, nhận kết quả phân luồng (Xanh/Vàng/Đỏ), kiểm tra theo luồng, hoàn thành nghĩa vụ thuế và cuối cùng là thông quan, lưu trữ hồ sơ.
- Lưu ý chuẩn bị chứng từ: Doanh nghiệp cần đảm bảo tính đồng nhất tuyệt đối về số liệu giữa các chứng từ (Hợp đồng, Invoice, Packing List, Vận đơn) và mô tả chi tiết hàng hóa kèm mã HS code.
- Giải pháp nộp thuế tối ưu: Hoàn thành thuế đúng hạn là mấu chốt để thông quan; doanh nghiệp có thể mở tài khoản Techcombank để sử dụng dịch vụ nộp thuế hải quan điện tử 24/7 tự động.
|

1. Thủ tục hải quan xuất, nhập khẩu là gì?
1.1. Khái niệm và mục đích của thủ tục hải quan
Thủ tục hải quan là các công việc bắt buộc mà người khai hải quan và công chức hải quan phải thực hiện theo quy định của pháp luật đối với hàng hóa, phương tiện vận tải khi xuất khẩu, nhập khẩu hoặc quá cảnh.
1.2. Mục đích cốt lõi của thủ tục hải quan bao gồm:
- Quản lý nhà nước: Đảm bảo hàng hóa ra vào lãnh thổ tuân thủ đầy đủ các quy định pháp luật, ngăn chặn hàng cấm, buôn lậu hoặc gian lận thương mại.
- Thống kê và thuế: Làm cơ sở để cơ quan quản lý tính toán, thu đúng và thu đủ các loại thuế xuất nhập khẩu, bảo vệ nguồn thu ngân sách quốc tế.
1.3. Ai có thể thực hiện thủ tục hải quan?
Theo quy định, những đối tượng được phép thực hiện thủ tục hải quan bao gồm:
- Chủ hàng hóa (doanh nghiệp xuất khẩu hoặc nhập khẩu).
- Đại lý làm thủ tục hải quan (được chủ hàng ủy quyền hợp pháp).
- Người điều khiển phương tiện vận tải hoặc người được ủy quyền vận chuyển hàng hóa.
1.4. Phân biệt thủ tục hải quan và thông quan
Nhiều doanh nghiệp thường nhầm lẫn giữa hai khái niệm này, tuy nhiên chúng có bản chất rất khác nhau:
- Thủ tục hải quan: Là chuỗi các hành động, quy trình (khai báo, truyền tờ khai, xuất trình chứng từ, kiểm tra thực tế...) mà các bên phải thực hiện từ khi hàng hóa đến cửa khẩu cho đến khi được giải phóng.
- Thông quan (Customs Clearance): Là kết quả cuối cùng hoặc là quyết định của cơ quan hải quan cho phép hàng hóa được quyền xuất khẩu hoặc nhập khẩu hoàn toàn sau khi doanh nghiệp đã hoàn thành mọi thủ tục hải quan và nghĩa vụ thuế liên quan.

2. Cập nhật các quy định mới về hồ sơ hải quan xuất, nhập khẩu
Theo tinh thần quy định tại Thông tư 38/2015/TT-BTC và sửa đổi bổ sung bởi Thông tư 39/2018/TT-BTC của Bộ Tài chính, hầu hết các loại hồ sơ hải quan hiện nay đều yêu cầu nộp dưới dạng chứng từ điện tử qua hệ thống xử lý dữ liệu tập trung.
Dưới đây là checklist các thông tin và chứng từ cốt lõi cho từng loại hồ sơ:
2.1. Hồ sơ hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu
Hồ sơ xuất khẩu cơ bản gọn nhẹ hơn hồ sơ nhập khẩu, bao gồm:
- Tờ khai hải quan xuất khẩu: Ghi nhận đầy đủ mã loại hình, thông tin người xuất khẩu và chi tiết lô hàng.
- Hóa đơn thương mại: Đối với các mặt hàng có phát sinh nghĩa vụ nộp thuế xuất khẩu.
- Bảng kê lâm sản: (Nếu là hàng hóa thuộc danh mục lâm sản khai thác theo quy định).
- Giấy phép xuất khẩu hoặc văn bản cho phép xuất khẩu của cơ quan chuyên ngành (nếu thuộc diện quản lý/kiểm tra chuyên ngành).
2.2. Hồ sơ hải quan đối với hàng hóa nhập khẩu
Hồ sơ nhập khẩu phức tạp hơn và đòi hỏi sự chính xác tuyệt đối trong các loại giấy tờ:
- Tờ khai hải quan nhập khẩu: Khai báo trên hệ thống phần mềm điện tử thông minh.
- Hóa đơn thương mại: là chứng từ quan trọng trong một số phương thức thanh toán quốc tế đối với các phương thức như T/T (Chuyển tiền bằng điện), L/C (Tín dụng thư) hay D/P, D/A (Nhờ thu), ngân hàng luôn yêu cầu xuất trình hóa đơn thương mại hợp lệ trước khi tiến hành giải ngân hoặc chuyển tiền ra nước ngoài.
- Vận đơn: Chứng từ vận chuyển bằng đường biển hoặc đường hàng không.
- Phiếu đóng gói hàng hóa: Chi tiết về quy cách đóng gói, trọng lượng tịnh (Net weight) và trọng lượng cả bì (Gross weight).
- Chứng nhận xuất xứ hàng hóa (Certificate of Origin - C/O): Rất quan trọng để doanh nghiệp được hưởng mức thuế suất ưu đãi đặc biệt theo các Hiệp định thương mại tự do (FTA).
- Giấy chứng nhận kiểm tra chuyên ngành / Giấy phép nhập khẩu: Áp dụng cho các mặt hàng thuộc diện kiểm tra an toàn thực phẩm, kiểm dịch động thực vật, kiểm tra chất lượng...
2.3. Doanh nghiệp nên chuẩn bị chứng từ theo từng lô hàng như thế nào?
Để hạn chế tối đa rủi ro sai sót dữ liệu, doanh nghiệp cần tuân thủ nguyên tắc "Đồng nhất và Minh bạch":
- Kiểm tra chéo thông tin: Đảm bảo tất cả số liệu về tên hàng, số lượng, trọng lượng, trị giá và mã HS code phải trùng khớp hoàn toàn giữa Hợp đồng, Hóa đơn (Invoice), Phiếu đóng gói (Packing List) và Vận đơn.
- Mô tả chi tiết: Tránh viết tên hàng hóa quá chung chung. Cần ghi rõ đặc tính kỹ thuật kèm mã HS code chính xác để cơ quan hải quan dễ dàng áp thuế.
- Lưu ý thời điểm: Luôn chuẩn bị và hoàn thiện chứng từ trước khi hàng hóa được xếp lên phương tiện vận chuyển để chủ động về mặt thời gian.
>>> Giải pháp tối ưu cho doanh nghiệp: Một trong những nguyên nhân phổ biến khiến hàng hóa bị chậm thông quan là do việc xử lý và nộp các khoản thuế, lệ phí hải quan bị chậm trễ. Hãy Mở tài khoản doanh nghiệp Techcombank ngay hôm nay để trải nghiệm dịch vụ Nộp thuế Hải quan điện tử 24/7.
Ưu đãi khi mở tài khoản doanh nghiệp tại Techcombank
- Trong năm 2026, Techcombank tiếp tục triển khai chương trình “Thành lập 0 đồng, sẵn sàng bứt phá cùng Techcombank”, đồng hành cùng các doanh nghiệp mới trong giai đoạn khởi đầu với những ưu đãi vượt trội:
- Miễn phí tài khoản số đẹp, đa dạng lựa chọn 5-6-8-9-10-12 số theo phong thủy (tam hoa, tứ quý, lộc phát…);
- Miễn phí thường niên ngân hàng số, phí quản lý tài khoản;
- Miễn phí phát hành, phí thường niên thẻ ghi nợ, phí chuyển tiền quốc tế online năm đầu (miễn phí thêm 6 tháng nếu doanh nghiệp đạt điều kiện doanh số);
- Miễn phí chuyển tiền nội địa, thanh toán hóa đơn, chi lương online;
- Ưu đãi phí giao dịch qua POS;
- Đặc quyền chi lương qua Techcombank.
Thông qua cổng kết nối trực tiếp với Tổng cục Hải quan, tài khoản doanh nghiệp Techcombank giúp tự động hóa quy trình, trích nợ tài khoản tức thì, giúp hàng hóa được thông quan ngay lập tức mà không cần xuất trình chứng từ giấy tại quầy, tiết kiệm tối đa thời gian và chi phí lưu kho bãi cho doanh nghiệp.

3. Quy trình thực hiện thủ tục hải quan xuất nhập khẩu
Quy trình hải quan chuẩn hóa đối với một lô hàng xuất nhập khẩu bao gồm 6 bước cụ thể sau:
Bước 1: Xác định chính sách mặt hàng và chuẩn bị hồ sơ
Trước khi tiến hành giao dịch, doanh nghiệp phải tra cứu mã HS code để biết mặt hàng của mình có thuộc diện cấm xuất nhập khẩu, diện phải xin giấy phép hay phải kiểm tra chuyên ngành hay không. Sau đó, tiến hành gom đầy đủ bộ chứng từ như checklist ở phần 2.
Bước 2: Khai và đăng ký tờ khai hải quan
Doanh nghiệp sử dụng phần mềm khai báo hải quan điện tử (như ECUS5-VNACCS) kết hợp với chữ ký số của công ty để nhập dữ liệu và truyền tờ khai lên hệ thống của Tổng cục Hải quan.
Bước 3: Nhận kết quả phân luồng tờ khai
Sau khi tiếp nhận dữ liệu, hệ thống tự động của Hải quan (VNACCS/VCIS) sẽ phản hồi kết quả phân luồng rủi ro đối với lô hàng:
- Luồng Xanh (Mã kiểm tra là 1): Miễn kiểm tra hồ sơ giấy và miễn kiểm tra thực tế hàng hóa. Lô hàng chuyển thẳng sang bước hoàn thành nghĩa vụ thuế.
- Luồng Vàng (Mã kiểm tra là 2): Hải quan sẽ kiểm tra chi tiết hồ sơ giấy của lô hàng, miễn kiểm tra thực tế hàng hóa.
- Luồng Đỏ (Mã kiểm tra là 3): Lô hàng bắt buộc phải kiểm tra chi tiết cả hồ sơ giấy lẫn kiểm tra thực tế hàng hóa tại cảng/cửa khẩu.
Bước 4: Thực hiện kiểm tra theo kết quả phân luồng
Doanh nghiệp dựa vào kết quả phân luồng ở Bước 3 để xuất trình chứng từ giấy (đối với Luồng Vàng/Luồng Đỏ) hoặc đưa hàng vào khu vực kiểm hóa để công chức hải quan kiểm tra thực tế hàng hóa (đối với Luồng Đỏ).
Bước 5: Hoàn thành nghĩa vụ thuế, phí và lệ phí
Hệ thống hải quan sẽ xác định số tiền thuế dựa trên mã HS và giá trị khai báo. Doanh nghiệp phải thực hiện nộp các khoản thuế nhập khẩu, thuế xuất khẩu, VAT hay lệ phí hải quan đầy đủ. Việc thanh toán qua các ngân hàng liên kết điện tử như Techcombank tại bước này sẽ giúp đẩy nhanh tốc độ giải phóng hàng hóa.
Bước 6: Thông quan và lưu trữ hồ sơ
Sau khi kiểm tra đạt yêu cầu và nhận được xác nhận hoàn thành nghĩa vụ thuế từ hệ thống, cơ quan hải quan sẽ quyết định thông quan cho lô hàng. Doanh nghiệp tiến hành thanh lý tờ khai, kéo hàng về kho và có nghĩa vụ lưu trữ hồ sơ hải quan trong thời hạn luật định để phục vụ công tác hậu kiểm sau này.
Khách hàng lưu ý: Thông tin trong bài viết chỉ mang tính tham khảo và có thể thay đổi theo từng thời điểm. Để cập nhật chính sách sản phẩm của Techcombank chính xác nhất, vui lòng truy cập các trang sản phẩm từ website Techcombank hoặc liên hệ các phương thức dưới đây: